NGUYÊN PHÂN-DẠNG 4: XÁC ĐỊNH GIAI ĐOẠN TẾ BÀO VÀ HÌNH THÁI NST TẠI MỘT THỜI ĐIỂM XÁC ĐỊNH

MỤC LỤC BÀI VIẾT(CLICK ĐỂ DI CHUYỂN NHANH ĐẾN NỘI DUNG TƯƠNG ỨNG)

PHẦN I. NỘI DUNG VIDEO ^{(đang cập nhật)}
PHẦN II-XÁC ĐỊNH GIAI ĐOẠN TẾ BÀO VÀ HÌNH THÁI NST TẠI MỘT THỜI ĐIỂM XÁC ĐỊNH
              1. Tổng quát
              2. Bài tập ví dụ

1. Tổng quát
-Sự phân bào gồm các giai đoạn là kì trung gian, kì đầu, kì giữa, kì sau và kì cuối
Kì trung gian gồm các pha là G₁, S, G₂
-Tại mỗi giai đoạn, NST (và thoi vô sắc,…) có các đặc trưng về hình thái là
+Kì trung gian
*Pha G₁: NST ở dạng sợi đơn, mảnh.
*Pha S: Nhân đôi ADN dẫn đến nhân đôi NST.
*Pha G₂: NST ở dạng sợi kép, dính nhau tại tâm động.
-Kì đầu: NST ở dạng sợi kép và bắt đầu co xoắn dần.
-Kì giữa: NST ở dạng kép, co xoắn cực đại và tập trung thành hai hàng trên mặt phảng xích đạo.
Thoi vô sắc đính vào hai phía của NST kép tại tâm động.
NST có hình dạng và kích thước đặc trưng cho loài.
-Kì sau:
NST kép tách nhau tạo NST đơn theo dây tơ vô sắc về các cực của tế bào.
-Kì cuối: NST dãn xoắn, màng nhân và nhân con xuất hiện.
-Thời gian của một chu kì tế bào = thời gian của kì trung gian (gồm thời gian của pha G₁ + thời gian của pha S + thời gian của pha G₂) + thời gian của kì đầu + thời gian của kì giữa + thời gian của kì sau + thời gian của kì cuối + thời gian của phân chia tế bào chất.
-Đối với bài tập xác định tế bào đang ở giai đoạn nhất định của quá trình phân bào: Ta xác định xem tế bào đó đã phân bào được bao nhiêu lần sau đó mới xác định tiếp xem tế bào đã vượt qua một giai đoạn nào đó chưa?
2. Bài tập ví dụ
Một học sinh theo dõi sự nguyên phân của một tế bào thì thấy chu kì nguyên phân của tế bào không đổi với thời gian của kì trung gian là 7,5 phút (trong đó G₁ hết 3,0 phút; S hết 2,5 phút; còn lại là G₂), các giai đoạn còn lại của phân chia nhân và phân chia tế bào chất đều hết 01 phút.
a. Trong mỗi chu kì tế bào, hãy cho biết thời gian bắt đầu và kết thúc của mỗi giai đoạn.
b. Tính thời gian của một chu kỳ nguyên phân.
c. Cho biết hình thái của NST tại các phút theo dõi thứ 19; 33; 46,98.
d. Tại phút thứ 51 tế bào đã nguyên phân được bao nhiêu lần?
e. Trạng thái và số NST tại phút thứ 57 các tế bào con là bao nhiêu?
(Biết các tế bào quan sát là của loài ruồi giấm với 2n = 8 NST)
Bài làm
a. Thời gian bắt đầu của một chu kì tế bào là
-Tế bào sinh ra được tính là phút thứ 0
-Theo giải thiết thì thời gian của kì trung gian là 7,5 = thời gian của G₁ + thời gian của S + thời gian của G₂
→Thời gian của pha G₂ = thời gian của kì trung gian – thời gian của G₁ – thời gian của pha S = 7,5 – 3,0 – 2,5 = 2,0 (phút)
-Kì trung gian:
+Pha G₁ diễn ra tại phút thứ 0 (khi tế bào vừa sinh ra) đến hết phút 3,0.
+Pha S được tính từ sau phút 3,0 đến hết phút thứ 5,5 (do G1 là 3,0 phút và S là 2,5 phút).
+Pha G₂ được tính từ sau phút 5,5 đến hết phúc thứ 7,5(do G1 là 3,0 phút và S là 2,5 phút và G₂ là 2 phút).
-Thời gian của kì đầu từ sau phút thứ 7,5 đến hết phút thứ 8,5.
-Thời gian của kì giữa từ sau phút 8,5 đến hết phút thứ 9,5.
-Thời gian của kì sau từ sau phút 9,5 đến hết phút thứ 10,5.
-Thời gian của kì cuối từ sau phút 10,5 đến hết phút thứ 11,5.
-Thời gian của quá trình phân chia tế bào chất từ sau phút 11,5 đến hết phút thứ 12,5.
b. Thời gian của một chu kì tế bào (thời gian nguyên phân) là
Thời gian của một chu kì tế bào (thời gian nguyên phân) = thời gian của kì trung gian + thời gian kì đầu + thời gian kì giữa + thời gian kì sau + thời gian kì cuối + thời gian phân chia tế bào chất.
= 7,5 + 1×5 (thời gian kì đầu = thời gian kì giữa = thời gian kì sau = thời gian kì cuối = thời gian phân chia tế bào chất = 1 phút) = 7,5 + 5 = 12,5 (phút)
c. Cho biết hình thái của NST tại các phút theo dõi thứ 19; 33; 46,98.
-Hình thái của NST tại các phút theo dõi thứ 19 là:
Ta có: 19 = 12,5 + 3 + 2,5 + 1
→Tại phút thứ 19 tế bào đã nguyên phân được 01 lần và đang ở pha G₂ của kì trung gian lần phân bào 2.
→ NST lúc này đã nhân đôi và đang ở dạng sợi kép mảnh (chưa co xoắn)
-Hình thái của NST tại các phút theo dõi thứ 33 là:
Ta có: 33 = 12,5 × 2 + 3 + 2,5 + 2 + 0,5
→Tại phút thứ 33 tế bào đã nguyên phân được 02 lần và đang ở kì đầu của lần phân bào thứ 3.
→ NST lúc này đã nhân đôi và đang ở dạng sợi kép và đang co xoắn dần
-Hình thái của NST tại các phút theo dõi thứ 46,98 là:
Ta có: 46,98 = 12,5 × 3 + 3+ 2,5 + 2 + 1 + 0,98
→Tại phút thứ 46,98 tế bào đã nguyên phân được 03 lần và đang ở kì giữa của lần phân bào thứ 4.
→ NST lúc này đã nhân đôi và đang ở dạng sợi kép co xoắn dần đến gần mức cực đại, tập trung thành hai hàng, các dây tơ vô sắc đang bám vào NST kép tại tâm động từ hai phía
d. Tại phút thứ 51 tế bào đã nguyên phân được bao nhiêu lần?
Ta có: 51 = 12,5 × 4 + 1
→Tại phút thứ 51 tế bào đã nguyên phân được 04 lần và đang ở pha G₁ của kì trung gian của lần phân bào thứ 5.
e. Trạng thái và số NST tại phút thứ 57 các tế bào con là bao nhiêu?
Ta có: 57 = 12,5 × 4 + 3 + 2,5 + 1,5
→Tại phút thứ 57 tế bào đã nguyên phân được 04 lần và đang ở pha G₂ của kì trung gian của lần phân bào thứ 5.
-Qua 4 lần phân bào ta có:
+Số tế bào con tạo ra là: 24 = 16 (tế bào).
+Số NST có trong các tế bào con tạo ra là: 16.2n = 16.8 = 128 (NST)
→Tại phút thứ 57 tế bào đã nguyên phân được 04 lần và đang ở pha G₂ của kì trung gian của lần phân bào thứ 5, lúc này NST đã nhân đôi nên ta có 128 chiếc NST kép (gồm 128 tâm động, 256 nhiễm sắc tử hay 256 cromatit) dính nhau ở tâm động đang ở dạng sợi mảnh (chưa co xoắn).